-33 °С
Ясна
75 лет Победы
Бөтә яңылыҡтар
Конкурстар
20 Июль 2020, 17:56

Әсәйем торонбаш менән ауыҙымды өттө...

Әсәйем ҡараңғы өй иҙәнендә ағарып ятҡан “кәзә тояҡтарын” алып иғтибар менән ҡарап сыҡты ла, мейес ауыҙына ырғытты. – Тартаһыңмы? Тотолғас, “юҡ” тип әйтеп булмай бит инде, өндәшмәйем. Бер нисә секундҡа икебеҙ ҙә өнһөҙ ҡалдыҡ. Артабан ни булғанын аңғармай ҙа ҡалдым.

Атайымдың тәмәке тартҡанын бер тапҡыр ҙа күргәнем булманы. Әсәйемдең кемгәлер: “Һуғыштан ҡайтҡанда тартыштыра ине, аҙаҡ, үпкә сире менән ауырып алғас, ташланы”, – тигәне иҫемә һеңеп ҡалған. Бер атайым ғынамы икән? Хәҙер иҫләп ҡарайым да, ул йылдарҙа беҙҙең ауылда тәмәке тартыусылар булдымы икән әле, тип тә уйлап ҡуям. Булғандыр, тартҡандарҙыр, сөнки магазин кәштәһендә махорка, “Казбек”, “Беломорканал” кеүек тәмәкеләр ятҡаны хәтеремә һеңеп ҡалған. Тартһалар ҙа ипләп кенә, тәртипле генә итеп, бала-саға алдында күрһәтмәй генә тартҡандарҙыр. Тәмәке тартыу яман ғәҙәт итеп кенә түгел, ялҡаулыҡ, вайымһыҙлыҡ билдәһе итеп тә ҡабул ителде, шикелле, беҙҙең ауылда. Эшкә яйыраҡ ҡуҙғалған кеше хаҡында, ул ни тәмәке тартыуҙан бушамай, тигән һүҙ юҡҡа ғына барлыҡҡа килмәгәндер, тием.
Ауыл бәләкәй булғанғамы, әллә шундаймтатыу булғанбыҙмы, ауылдың бөтә малайҙары – ҙурҙары ла, бәләкәйҙәре лә – шау-гөр килеп, бергә уйнай торғайныҡ. Ҡыш булһа, сана, саңғы шыуабыҙ. Яҙ етеп, ер асыла башлаһа, бөтә донъя беҙҙеке – ҡырҙан, Һаҡмар буйынан ҡайтмайбыҙ.
Миңә нисә йәш булғандыр, хәҙер асыҡ ҡына иҫләмәйем дә инде (һәр хәлдә Аҡсураға бишенсегә уҡырға бармаған инем әле), ҡояшлы, йылы бер көндө ҡырға уйнарға сыҡтыҡ. Ҡарҙан яңы асыла башлаған Олотау башында, сыр-сыу булып, уйнап туйғас, олораҡ малайҙар тәмәке төрөргә ултырҙы. Тәмәке тиһәң, хәтере ҡалыр, ҡағыҙ киҫәгенә мүк, кипкән үлән, теләһә нәмә урайҙар шунда. Өс-дүрт йәшкә кесерәк булһаҡ та, беҙҙең дә уларҙан ҡалғы килмәй бит инде. Кипкән ҡуян әкәләләрен былтырҙан ҡалған үләнгә ҡушып, беҙ ҙә “тәмәке” яһап алдыҡ.
Ауылға эңер төшкәс кенә әйләнеп ҡайттыҡ. Өй эсе ҡап-ҡараңғы (ауылға электр уты үтмәгән ине әле). Әсәйем мейескә ут тоҡандырған да утын өҫтәп ултыра. Мин, йүгереп инеп, башымдағы кепкамды урындыҡ өҫтөнә кәйпәләтеп ебәрҙем. Кепкам тәҙрә эргәһенә осоп барып ятты. Әсәйем ултырған яҡҡа ла нимәлер шап итеп барып төштө.
– Нимә ул былар? – ти әсәйем, тауышын күтәреңкерәп. Эргәһенә килеп ҡарарға тип эйелдем дә… тәнем семерҙәп китте: кепка эсендә ҡулланырға өлгөрмәгән “тәмәкеләр” ятҡанын бөтөнләй хәтеремдән сығарғанмын да баһа!
Әсәйем ҡараңғы өй иҙәнендә ағарып ятҡан “кәзә тояҡтарын” алып иғтибар менән ҡарап сыҡты ла, мейес ауыҙына ырғытты.
– Тартаһыңмы?
Тотолғас, “юҡ” тип әйтеп булмай бит инде, өндәшмәйем. Бер нисә секундҡа икебеҙ ҙә өнһөҙ ҡалдыҡ. Артабан ни булғанын аңғармай ҙа ҡалдым.
Әсәйем ҡулындағы йәмкәһе менән осо яна башлаған бер торонбашты эләктереп алды ла күҙ асып йомған арала минең ауыҙға төрттө.
– Мә, тарт, улай булғас…
Был ваҡиғаға хәҙер илле йылдан ашыу ваҡыт уҙған. Атайым да, әсәйем дә күптән был донъя ла юк инде. Ә мин ул хәлде хәҙер ҙә кисә генә булған кеүек иҫләйем. Әсәйемдең шул ваҡыт та әйткән һәр һүҙе, һәр хәрәкәте күңелемә онотолмаҫлыҡ булып һеңеп ҡалған.
Иҫкә төшә лә… күҙгә йәш төйөлә. Асыу йәштәре түгел, рәхмәт йәштәре. Шунан һуң тәмәке тартыуҙы бөтөнләй ташланым. Тәмәке тигән һүҙҙе иҫкә лә алғаным булманы. Минән һуң үҫкән өс ҡустым да был алама ғәҙәт менән дуҫлашманы.
Был хәлде бер кемгә лә һөйләгәнем юҡ ине әле. Бына бөгөн, иҫкә төшөрөп, ҡағыҙға төшөрөп ултырам. Балаң бәләкәй саҡтан уҡ уға иғтибарлы һәм кәрәк ваҡытта ҡатыраҡ та була белергә кәрәктер ул. Әгәр сабыйлыҡтан яңы сығып килгән шул осорҙа, әсәйем торонбаш тотоп, ауыҙымды өтмәгән булһа, мин, ун өс йәше тулыр- тулмаҫтан ситкә сығып киткән ауыл малайы, башҡаларға эйәреп, донъялағы иң алама ғәҙәттәрҙең береһе һаналған тәмәке тартыуҙан ситтә ҡала алыр инеме икән? Бик икеле.
Фәрит ӘХМӘРОВ.
Читайте нас в